مکانیسم شعر و سینمای شاعرانه

سخنرانی شمس لنگرودی با موضوع سینمای شاعرانه در خانه ی سینما

 
عکس: علی حدادی اصل

 جلسه ی  سخنرانی شمس لنگرودی با موضوع سینمای شاعرانه از طرف انجمن بازیگران سینما در خانه ی سینما برگزار شد. این نشست با استقبال فراوانی از طرف بازیگران و اهالی سینما و همچنین علاقه مندان به هنر شعر و سینما رو به رو شد. در این نشست که چهارشنبه بیست و هشت فروردین هشتاد  و هفت برگزار شد شمس لنگرودی درباره ی مکانیسم شعر و ارتباط این مکانیسم با هنر و به ویژه سینما صحبت کرد.

شمس لنگرودی به سه نوع متن اشاره کرد که هرکدام برای منظوری خاص استفاده می شوند. یکی نثر و دیگری نظم که این دو متن تنها برای بیان مقصود از آن ها استفاده می شود و بیشتر ارزش خبری و اطلاع رسانی دارند. اما نوع  سوم متن که شعر است از مکانیسمی خاص پیروی می کند و با منطق ریاضی وار نثر و نظم کاملاً متفاوت است و در آن ارزش خبری متن مورد نظر نیست و منطق در شعر منطقی هنری است.

شاعر کتاب پنجاه و سه ترانه ی عاشقانه، مکانیسم شعر را تر کیب کیفی کلمات و عبارات دانست. ترکیب کیفی از نگاه شمس چنین تعریف شده است: "وقتی دو کلمه با هم ترکیب می شوند، معنی دیگری از آن ها استنباط می شود که ربطی به دو کلمه ی اول ندارد. مثلا وقتی می گوییم شکوفه ی نارنج هر دو کلمه خاصیت شان را از دست نمی دهند ولی وقتی آقای لورکا می گوید: چه عطری دارد شکوفه ی خنجر، این جا دیگر نه منظور شکوفه است و نه خنجر. این جا منظور خون است. در واقع ترکیب، کیفی شده است."

شاعر باغبان جهنم معتقد است که محصول این ترکیب که شاعرانگی است از اثر غیر شاعرانه قابل شناسایی است. اثری که محصول ترکیب کیفی است متکی بر نادانستگی است و نه نادانی. شمس لنگرودی نادانستگی را چنین تعریف می کند: " نادانستگی ادامه ی دانستگی هنرمند است. هنگامی که در قدیم می گفتند هنر به انسان الهام می شود منظور همین است. یعنی بدان جا رسید دانش من که بدانم همی که نادانم. از این جا مساله با دانش حل نمی شود."

بر اساس این مکانیسم شعر ایجاد می شود. از نظر این شاعر و محقق ادبیات همین رابطه در سینما نیز وجود دارد. درواقع از دید نویسنده ی تاریخ تحلیلی شعر نو سینمای شاعرانه، سینمایی است که از مکانیسم شعر استفاده کرده باشد. "فیلم وقتی شاعرانه است که میان دو پلان یا دو سکانسش ترکیب کیفی ایجاد شود."

شمس لنگرودی که به تازگی نهمین کتاب شعرش را با عنوان ملاح خیابان ها به بازارعرضه کرده معتقد است که در شعر و در فیلم و در کل در هنر با استعاره سروکار داریم. که استعاره محصول کیفی ترکیب عناصر است.

فیلم شاعرانه از نظر شمس لنگرودی زمانی ایجاد می شود که فیلم ساز بر عناصر مورد استفاده اش تسلط داشته باشد و در حین این تسلط با ترکیب کیفی عناصر موجود حس شاعرانه را القا می کند.

در این نشست به گفته ی بازیگران خانه ی سینما همچون داوود رشیدی، مهدی میامی و... برای نخستین بار سینمای شاعرانه به روشنی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

در ادامه ی جلسه شمس لنگرودی به پرسش های حاضرین پاسخ گفت و در پایان داوود رشیدی از طرف انجمن بازیگران خانه ی سینما از وی تقدیر به عمل آورد.